ماهنامه موسیقی جنوب
ضمیمه روزنامه صبح ساحل
زیرنظر شورای سردبیری

صبح ساحل
محمد ذاكري
مرتضي صفا
حسن بردال
فرهاد محمدي
علي رضايي شريف
حميد عوض زاده
سیاورشن
-'طراح قالب'-

 

زادگاه سبک جَز را شمـال غـربـی قـاره آفـریقـا، جـایی کـه به صحرای برده مشهور بوده است، میدانند. جَز و بلوز توسط سیاهان مهاجر به سایر نقاط از جمله جنوب ایران و هرمزگان آمد. اما ساختار کلی بلوز شامل سوال، جوابی میشود که برده ها هنگام کار در مزارع و... میکردند. و همان سوالجوابی که ماهیگیران جنوب بر روی لنجها انجـام میدادند و میدهند بـدیـنگـونـه که یـک نـفـر بیـتهای مختـلفـی را میخواند و دیگران به آن ابیات آهنگین پاسخ میدهند.

نمونه ای از این سوال و جوابها در بلوزی کـه توسط برده ها اجـرا مي‌شد ”آوازهــای کـــاری” (Worksongs) بـود. ایـنـها آوازهایی بودند که مانند فریادهای مزرعهای به صورت گروهی هنگام کار در مزارع و اردوگاهها خوانده میشد تا هماهنگی بیشتری بین افراد گروه ایجاد کند. طبعا ریتم آهنگ با ریتم فعالیت مطابقت داشت و موجب روحیه بخشیدن به کارگران و افزایش توان کاریشان میشد. این آوازها که با زبان بومیخوانده میشد همواره آرزوها و اعتراضات انها را بیان میداشت. این آوازهای کاری به خوبی در خطه جنوب قابل شنیدن است اما تفاوت عمده میان این دو فرم آواز کاری تنها در اشعار شان میباشد. چرا که آوازهایی که توسط سیاهان خوانده میشد اعتراضی بوده ولی اشعاری که مردمان هرمزگان بر روی لنچهای ماهیگیری میخوانند بیشتر جنبه شکر گذاری و دعا به درگاه خدا دارد که به آنها توسط دریا روزی داده.  “نوع دیگر سرودههای ابتدایی بلوز Spirituals بود. اینها آهنگهایی بودند معمولا اندوهناک و حزن انگیز که ملهم از آموزههای مذهبی و با اشاره به مضامین معنوی سروده میشدند. در واقع واکنش سیاهان بود به تمام ظلمها و ستمهایی که در قاره سفید بر آنها رفته بود و به ذکر فقر و تنگدستی و نیز فقدان و مرگ عزیزانشان اختصـاص داشت. ” اين گونه سـرودهها در دهههاي گذشته توسط گروههاي كوچك كرال وابسته به كليساي سياه پوستان در هنگام تشييع جنازه افراد اجرا ميشد. و در واقــع مــیتــوان ریشه موسیقی شروِند را همین Spirituals دانست. که البته تکنیک خوانندگی در موسیقی شرون قابل مقایسه با این سرودههای ابتدایی نیست. در واقع بخش کوچکی از اعتراض و بخش بزرگی از غـم مـوجود در این سـرودههـای ابـتـدایی درون مایه شرون را تـشکیــل میدهنـد. اما با گذشـت زمـان و بالا رفتـن تکنیـک خـواننــدگی، شـروند به یکی از مهمتـرین فـرمهای موسیقی جنوب در آمـد. خـواننــدگی در این سبک احتیاج به حنجرهای بسیار کار کشته و قوی دارد که بتواند تحریرها آوازی را به درستی ادا کند.

[شکل اولیه موسیقی بلوز در اواخر قرن 19 تقـریباً نایـاب شد ولی در بنـدرعبـاس شما به راحتی میتوانیـد نواهای موسیقیایی تحت تاثیر بلوز ابتدایی را به راحتی بشنوید.] همانطور که مشاهده میکنید این آوازهای ابتدایی با آمیخته شدن با موسیقی فولک آمریکایی باعث خلق نواهایی شد که هم اکنون جزء رپرتوار ارزشمند بلوز در آمده اند و بارها توسط خوانندگان بلوز اجرا شده است. و همین نواهای ابتدایی هنگامیکه در محیط جنوب ایران و تحت تاثیر هنر این خطه قرار میگیرند باعث بوجود امدن آثار بسیار زیبای موسیقی شروند و همچنین خلق آثار بسیار زیبایی در آوازهای کاری شده است.

و امـا ریتـم های پیچیـده سبـک جـز، در دوران اولیـه خـود با طبلها و به همراه پایکوبی انجام میشد، بعدها که آنها طریقه نواختن سازهای دیگر را فرا گرفتند، این ریتمهای پیچیده بر روی آن سازهای دیگر پیاده شد. نوع ابتدایی موسیقی جز و تاثیر ریتمهای آن را میتوان در موسیقی زار1 و لیـوا2 به خوبی مشـاهـده کرد. در واقـع میتـوان به جرعت اذعان داشت که بومیان هرمزگان از اولین کسانی ـ در آسیاـ بودند که تحت تاثیر جز و بلوز آثار زیبایی خلق کردند.

اما بلوز در این خطه به همان سوال و جوابهای ابتدایی فناعت کرد و شما میتوانید گونه ابتدایی موسیقی بلوز را در این خطه بشنوید در حالی که سیاهانی که این نوع موسیقی را به آمریکا بردند آن را تبدیل به سبکهای مختلف کردند... حال انكه پزوهشگران غربي موسيقي مي‌پندارند كه امروزه اثري از فرم بلوز ابتدايي نيست و اين در حالي است كه مسئولين فرهنگ استان هيچ حركتي براي گردآوري موسيقي زار و ليوا انجام نداده‌اند. به جز تني چند از جوانان مشتاق كه با هزينه شخصي خويش بخشي از اين موسيقي را ضبط كرده اند. (شايد به اين خاطر كه آن‌ها وقت پشت ميز نشستن ندارند).

۱ـ زار: نوعی از موسیقی است که از قاره سیاه به این خطه راه یافته و فقط با سازهای کوبه ای اجرا میشود. بدین گونه که توسط دهلهای مختلف و برخورد چوبهایی که به جای دسـتزدن به کار میرود آهنگهای مختلفی اجــرا میکنند و نوعی ماده گیاهی تدخین میکنند، در ایــن حالت معمــولاً افــرادی که تــحـت تاثیـر این مـوسیـقـی و مــادهی گـیـاهی از خــود بـیخـود مـیشــونـــد و گــردنهای خــود را شبیــه به حالـت هدینــگ تـــکــان مـــیدهــنـد. هـرکـس بــا آهـنــگ خـاصی از خـود بیخــود میشود و با هـر آهنـگی نمیتوان شخص را به این حالت در آورد. در این حالت انرژی منفی بدن آنها که در مواقع هیجانهای روحی فشـار زیاده بر آنها میآورد از بدن آنها خارج میشود. مشابـه به اين مراسم نيز تـوسـط قـبيلـههاي آفريـقايي مهاجر در دهههاي 60 و 70 به قبل انجام ميشده كه همراه با قرباني كردن حيوانات توسط فرد بيمار همراه بوده است. نوع دیگری از موسیقی درمانی هم در جنوب ایتالیا انجام میشود که به قول خودشان شیطان را از بدن اشخاص مورد نظر بیرون میآورند. این نوع مـوسیقی درمانی کمی لطیفتر از مراسم زار میباشد.

۲ـ لیوا : یکی دیگر از فـرمهای موسیقی هرمزگان میباشد که این سبک را میشود تقریباً تنها سبک آفریقایی دانست که تغییر چنـدانی نکرده اسـت. لیوا با طبلهای بلندی که ته آن حفره کوچکی نسبت به سر آن که نوازنده بر آن میکوبد دارد در این سبک از سازهای بادی و انواع دهلها استفاده میشود. اشعاری که در این سبک خوانده میشده به زبان آفریقایی بود که بعدها این اشعار با کلام بومیبندری نیز در آمیخته شد (تلفیقی از دو زبان) که زیبایی غیر قابل وصفی را بوجود آورد. به جز زبان خواندن اشعار که تلفیقی از بندری و آفریقایی میباشد، این سبک تغییری نکرده است و طی دهها سال بافت موسیقیایی خود را حفظ کرده که نمونه خوبی از موسیقی مهاجر آفریقا است.

(نوشته هاي درون گیومه از سايت گفتگوي هارمونيک)

لينك ثابت | نويسنده | موضوع | تاريخ |